Buenos Aires, 7 VIII 1935 
Uroczystość św. Kajetana

Do moich najdroższych Kapłanów
i Synów w Jezusie Chrystusie

Pokój niech będzie z wami!
Wiedząc, że w tych dniach zgromadziliście się na rekolekcjach, czuję szczególną potrzebę znalezienia się wśród was, o drodzy moi kapłani, aby razem z wami rozważyć niektóre sprawy, dotyczące uświęcenia naszych dusz na większą chwałę Bożą, wypełnienia i zachowania tego wszystkiego, co ma związek z naszym życiem zakonnym i z naszą regułą. A powiadam, że wszystko to robi się na większa chwałę Bożą w myśl głębokiego wyrażenia św. Pawła: „Wszystko na chwałę Bożą czyńcie - Omnia in gloriam Dei facite” (por. 1 Kor 10, 31).
Lecz „najpierw - in primis” miło mi jest wam oznajmić, że jestem bardzo z was zadowolony, z waszego posłuszeństwa wobec ks. Sterpiego oraz ze szczerego i silnego przywiązania do Zgromadzenia. Nie potrafię wyrazić, jak mnie to bardzo pokrzepiło i pokrzepia. Wiem, że pracujecie z dobrym duchem, że odważnie stawiacie czoła trudnościom i ponosicie niemałe ofiary z miłości do Boga, Kościoła św. i naszego Zgromadzenia, tak iż śmiało można by o was wszystkich powiedzieć, że jesteście „harownikami Bożymi - facchini di Dio”. O, jakże serdecznie dziękuję za to również i wam.
Dziś przypada uroczystość św. Kajetana, świętego Opatrzności Bożej, który życie swoje poświęcił całkowicie apostolstwu, a Kościół nazwał go „łowcą dusz - venator animarum”. Odwagi, moi synowie, my też bądźmy łowcami dusz. Módlmy się nieustannie w pokorze ducha, wyzwalajmy się ciągle i coraz bardziej z naszych namiętności. Starajmy się usilnie, aby co dzień lepiej podążać drogą świętych. Naśladujmy ich przykłady i kroczmy za nimi drogą otwartą nam przez Chrystusa, a także i my staniemy się apostołami i łowcami dusz.
Jeśli w czasie tych rekolekcji przyłożymy siekierę da korzenia naszych namiętności i pożądliwości, jeśli niezłomnie wytrwamy w walce, bez wątpienia będziemy mieli „pomoc Pana - auxilium Domini super nos”, i dojdziemy do świętości. Bóg nie zezwoli, abyśmy byli doświadczani ponad nasze siły, ale sprawi, że pośród walk wzmacniać nas i towarzyszyć nam będzie Jego łaska, żebyśmy mogli oprzeć się, jako żołnierze i mocarze Chrystusowi, napaści wroga i pokonać go Jego boską mocą. I nie tylko pokonać, lecz powiększyć nasz zapał, cnotę oraz miłość do Boga i do dusz, jak też stać się zdolni do wyruszenia z braterską miłością na podbój ludów, żyjąc w pokorze i miłości, w duchu apostolstwa, ubóstwa, poświęcenia i świętej radości Bożej.
Tak, o moi drodzy, żył św. Kajetan z Tieny, tak walczyli, zwyciężali i żyli wszyscy święci. Wszyscy oni, ponieważ żyli prawdziwą i doskonałą miłością Chrystusową, nie szukali siebie samych, ale pragnęli jedynie tego, żeby wszystko czynić i kierować „na chwałę Bożą - ad maiorem Dei gloriam”. Nie widzieli siebie, lecz widzieli Chrystusa, którego należy kochać, i dusze, które trzeba zbawić. Płonęli i spalali się jedynie w ogniu miłości Kościoła i dusz.
Takimi powinniśmy być, o moi kapłani i synowie - lampami zaopatrzonymi w dobry olej, w olej pobożności; lampami nie próżnymi i nie tylko palącymi się, ale buchającymi ogniem, jaśniejącymi i spalającymi się po to, by rzucać światło wiary, żaru i ognia miłości Bożej.
O, jakże wielki był zapał świętych! Jakiż, to wyścig w cnocie i rozkwit dyscypliny; co za szacunek i posłuszeństwo, co za miłość u tych, których Bóg powołał do życia w doskonałości, tak jak i nas wezwał, o moi synowie; co za ukochanie u nich świętej reguły!
A my? Ach, postępujmy także i my tak jak oni! Tylko w taki sposób wypełnimy nasze powołanie, o najdrożsi moi kapłani; nie tylko zbawimy się, ale naprawdę staniemy się świętymi, a staniemy się nimi tak, jak tego chce od nas Bóg, to jest kochając szczerze nasze Zgromadzenie i zachowując jego Konstytucje.

Wtedy się kocha naprawdę i kocha się bardzo Zgromadzenie, gdy kocha się prawdziwie i praktykuje z pilnością i w dobrym duchu jego reguły.
Każda reguła jest wielka, ale nasza rodząca się i mała instytucja, dlatego właśnie że jest jeszcze w początkowym stadium rozwoju i w okresie wewnętrznego kształtowania się, wymaga większej gorliwości i ściślejszego przestrzegania reguł - nie tylko zewnętrznie, ale z głębi serca - wymaga duchowego i świętego zapału w wypełnianiu wszystkich, nawet najdrobniejszych przepisów. Wielka zaś i - powiedziałbym - szczególna jest nasza odpowiedzialność, o drodzy moi kapłani, ponieważ wszyscy ci, którzy przyjdą po nas, będą spoglądali wstecz i patrzyli na nas w porządku czasu pierwszych w powołaniu; będą się kształtować na naszym przykładzie.
O moi drodzy, przypominajmy sobie cel, dla którego wstąpiliśmy do Zgromadzenia. Dlaczego porzuciliśmy świat? Św. Bernard często pytał sam siebie: „Bernardzie, po coś przyszedł - Bernarde, ad quid venisti?” Czy wstąpiliśmy do Zgromadzenia po to, by wieść życie wygodne lub by spełniać swoją wolę i postępować według swojego upodobania? Czy może po to, by prowadzić życie swobodne i lgnąć do stworzeń, uprawiać sentymentalizm i pozwalać na niezdrowe namiętności?
Czy może raczej wstąpiliśmy do Zgromadzenia po to, aby być bliżej Jezusa Chrystusa pozostawiając świat z wszystkimi jego ponętami i marnościami, aby żyć według rad ewangelicznych w wielkiej pokorze i posłuszeństwie oraz w takim ubóstwie, w jakim narodził się, żył i umarł Pan nasz Jezus Chrystus, aby żyć w nieskazitelności i świętości życia? Oto, dlaczego czystość jest świętością, a Jezus jest Barankiem Bożym, który karmi się liliami.
Czyż nie wstąpiliśmy po to, aby iść za głosem powołania Bożego i w ten sposób zapewnić sobie życie wieczne? Czyśmy może nie chcieli iść na zaproszenie Jezusa, który powiedział: „Jeśli kto chce pójść za mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie swój krzyż na każdy dzień i naśladuje mnie” (por. Mt 16, 24).
Tak, o bracia, przypominajmy sobie to dobrze i zawsze. Staliśmy się zakonnikami po to, żeby porzucić świat; przez jego wzgardę zamierzyliśmy i wyraziliśmy wolę żyć jedynie dla Boga; stać się nie światowymi ludźmi, ale mężami Bożymi - prawdziwymi sługami i naśladowcami Jezusa Chrystusa. Stając się pokornymi synami Boskiej Opatrzności, postanowiliśmy żyć życiem wiary i miłości, być wielkimi miłośnikami papieża i świętego Kościoła rzymskiego, który jedynie jest prawdziwą matką i mistrzynią w stosunku do wszystkich Kościołów, prawdziwym i nieomylnym przewodnikiem dusz i narodów tak w dziedzinie dogmatycznej, jak i moralności chrześcijańskiej, jedynym depozytariuszem Pisma św., jedynym i wyłącznym tłumaczem tegoż Pisma oraz jedynym depozytariuszem apostolskiej i boskiej Tradycji.
Oddaliśmy się wszyscy - ja i wy - na śmierć i życie tej świętej matce Kościołowi, jej jedynemu i powszechnemu zwierzchnikowi, pasterzowi pasterzy, biskupowi biskupów, jedynemu wikariuszowi Jezusa Chrystusa na ziemi - papieżowi, aby żyć jego wiarą i miłością w doskonałym posłuszeństwie i wzorowej dyscyplinie, oraz w wielkim synowskim jego umiłowaniu, by być pierwszymi spośród wszystkich.
Naszym celem specjalnym jest praca nad tym, żeby papież był znany i kochany, zwłaszcza wśród ludu i synów ludu; życie u jego stóp, ustawiczne spalanie się i utrudzenie, aby przyprowadzić wszystkich nie tylko do jego stóp, ale i do serca. - serca ojca dusz i narodów. Poświęciliśmy się więc Chrystusowi, papieżowi, Kościołowi i biskupom, aby darzyć ich miłością, służyć pomocą i pokrzepieniem, tak jak to przystoi najpokorniejszym i najbardziej oddanym sługom i synom. Poświęciliśmy się dla nich ze zdecydowaną i nieodwołalną wolą i ofiarowali papieżowi i Kościołowi, widząc w papieżu samego Jezusa Chrystusa, a w Kościele - mistyczną oblubienicę Chrystusa, dzieło i widzialne królestwo Chrystusowe na ziemi, by w ten sposób posiąść „koronę życia i szczęśliwość wieczną - caronam vitae et sempiternam felicitatem”. Przez nasze ofiarowanie i przez nasze wyniszczenie dla papieża. i Kościoła niczego więcej nie pragniemy, jak tylko tego, żeby zbliżyć szarych ludzi, maluczkich i mało znaczące rzesze do papieża i świętego Kościoła. Chcemy zjednoczyć wszystkich w Chrystusie, papieżu i Kościele.
Obecnie, o moi drodzy, w czasie tych pobożnych ćwiczeń musimy - ja i wy - zaopatrzyć się w oliwę (2), wzmocnić się i pokrzepić przez religijne odnowienie naszego życia duchowego. Musimy patrzeć na cel, dla którego wstąpiliśmy da Zgromadzenia, i przypomnieć sobie także cel szczegółowy, który ono sobie wytyczyło. Każdy z nas musi sobie postanowić, że będzie lub stanie się na nowo człowiekiem, który odpowiada łasce naszego szczególnego powołania i celowi, jakie sobie wytknęło do osiągnięcia Małe Dzieło Boskiej Opatrzności. Wsparci łaską Bożą musimy tego dokonać za wszelką cenę - usque ad mortem et ultra!
Dlatego musimy starać się o jak najdokładniejsze i najbardziej wierne zachowywanie Konstytucji, nie zatrzymując się na literze, ale żyjąc według litery, dokładnie, a nade wszystko żyjąc ich duchem.
O, jakże to piękne i miłe żyć we wspólnocie jako prawdziwi bracia, jako pokorni, świątobliwi, prawdziwi zakonnicy; przeżywać razem sprawy pobożności, wstrzemięźliwości, pracy, zachowania reguł, życzliwości, jednocząc się, współpracując ze sobą wzajemnie i dając sobie dobry przykład ku zbudowaniu!
Moi drodzy, jeżeli kochamy Boga i Kościół, jeżeli kochamy naszą duszę, dobro i przyszłość Zgromadzenia, starajmy się zachować przede wszystkim reguły i stosować się do nich we wszystkim. Przyłożyliśmy rękę do pługa; bądźmy wierni i nieugięci w świętych postanowieniach i ślubach; bądźmy wytrwali i postępujmy naprzód żyjąc prawdziwym duchem i życiem zgromadzenia, tak jak gorliwi zakonnicy, jak prawdziwi synowie Boskiej Opatrzności - czyści, pokorni, ubodzy, prości i miłosierni słudzy Boskiej Opatrzności.
Przyłożyliśmy rękę do pługa; niech nikt nie ogląda się wstecz z miłości do krewnych lub świata, niech nikt się nie zagubi w uczuciach, płynących z ciała i krwi, niech nikt nie lgnie do zwodniczego i oszukańczego świata, bo w godzinie śmierci będzie się czuł bardzo źle. Będzie to wymagało wiele trudu, kosztowało wiele samozaparcia, ograniczeń, głodu i pragnienia, a może upokorzeń, aby wytrwać i pozostać wiernymi, ale choćby nawet kosztowało to życie, niech nikt nie odstępuje od powołania. Bóg nam dopomoże!
„Maneamus in vocatione, quo vocavit nos Dominus; et satagamus, ut, per bona opera, vocationem et electionem nostram certiorem faciamus. Nam - quod Deus avertat - si nos posuerimus manum ad aratrum et respexerimus retro, apti non erimus Regno Dei - Trwajmy w powołaniu, którym nas obdarzył Bóg; starajmy się przez dobre czyny utrwalić nasze powołanie i wybranie. Bowiem - niech Bóg do tego nie dopuści - jeżeli przyłożymy rękę do pługa i będziemy się oglądać wstecz, nie będziemy zdolni do królestwa Bożego” (por. Łk 9, 62).

Nie tylko nie porzucimy powołania, ale żyć będziemy powołaniem. Na pewno nie żyją powołaniem letni, niedbali, dalecy od ducha życia umartwionego, pokornego i czynnego, który powinien ożywiać Zgromadzenie. Nie żyją powołaniem ludzie przepełnieni myślami i uczuciami światowymi, niegodnymi dobrych zakonników; rozluźnieni czy ci, którzy uchylają się od zachowania reguł lub unikają wzroku przełożonych. Powinniśmy, jako poważni zakonnicy, dogłębnie - żyć powołaniem, jako zakonnicy, którzy naprawdę chcą się uświęcić i uświęcać dusze; jako zakonnicy, którzy potrafią przezwyciężać się i zapierać samych siebie, jako zakonnicy, którzy dążą do zachowania świętych przyrzeczeń i ślubów, przez które Bogu się oddali i poświęcili.
W tych dniach świętych i zawsze pamiętajmy o tym, że powołanie powinno być treścią naszego życia i że ma być wprowadzone w czyn. Jest to nasz obowiązek sumienia. Pamiętajmy, że o tyle postąpimy w doskonałości, o ile potrafimy zadać sobie gwałt i przezwyciężyć naszą oziębłość; pamiętajmy, że bez marnej woli nie ma cnoty. Jezus rzekł: „Regnum caelarum vim patitur - Królestwo niebieskie gwałt cierpi” (por. Mt 11, 12), zatem zdobywa je tylko ten, kto umie zadać sobie gwałt, kto przy pomocy Bożej dzięki modlitwie umie przezwyciężyć samego siebie i zaprzeć się siebie.
Pamiętajmy jeszcze o tym, że kto się modli, wytrwa w powołaniu, będzie robił postępy, udoskonali się w cnotach i dojdzie do świętości, to jest do wielkiej miłości Bożej. Kto się natomiast nie modli, ten zbankrutuje i nędznie zdradzi swe powołanie.
Zresztą, czy chcemy dostać się do nieba karetą? Nie zostaliśmy zakonnikami dla wygody i rozkoszy, ale po to, żeby zdobywać zasługi na wieczność, by iść za Chrystusem w codziennym zaparciu się siebie, by z miłości ku Bugu nieść nasz krzyż, to znaczy, by cierpieć z Chrystusem tutaj, a za to jutro triumfować z Nim tam. Zachowywanie reguł - jak wiemy - wymaga wiele trudu przede wszystkim od tego, który je zachowuje niechętnie, który swe obowiązki spełnia niedbale (byle się ich pozbyć, skoro nie można ich uniknąć), wymaga wiele od tego, który ma ducha sennego i omdlałego, od tego, który lubi życie niezdyscyplinowane i jest niespokojny, ponieważ w sumieniu swoim nie jest w porządku wobec Boga i przełożonych. Dla pilnego natomiast, naprawdę kochającego Boga i dobro swojej duszy, naprawdę kochającego Jezusa, Kościół i Zgromadzenie, nie byle jak, lecz wielkodusznie, z wielką szczodrobliwością, bez ograniczeń i jak kochać należy, dla takiego zakonnika zachowywanie reguł staje się słodkie a ich ciężar lekki - Jugum meum suave est, et onus meum leve (por. Mt 11, 30).
Odwagi więc i naprzód! Naprzód w Panu drogą świętą, po jakiej szedł już Jezus Chrystus, przeszli święci i niektórzy nasi bracia kapłani - godni synowie Boskiej Opatrzności, którzy przed nami doszli do niebieskiej ojczyzny i otrzymali wieczną koronę.
Jeślibyśmy kiedykolwiek mieli zwolnić kroku i opóźniać się w biegu do Chrystusa i dla Jezusa Chrystusa, książka „O naśladowaniu Chrystusa” tak mówi do mnie, jak do każdego z nas: „admone te, excita teipsum - poderwij się i pobudź”, wyrzucajmy zatem sobie naszą małoduszność, naszą oziębłość, nasz powolny i niepewny postęp oraz naszą chwiejność w życiu zakonnym. Otrząśnijmy się!
Excita teipsum! Przebudźmy się i otrząśnijmy, bez pobłażania sobie i bez fałszywej troski o siebie. Ukorzmy się przed Panem, a nie upadajmy na duchu; ukorzenie się - zgoda, upadanie na duchu - nie, nigdy! Podnieśmy oczy i serca do Matki naszej - Najświętszej Dziewicy; wzywajmy Ją i przyrzekajmy coraz większą miłość, ale to naprawdę większą miłość do Jej Boskiego Syna - naszego Pana, do Niej samej - naszej świętej Matki, oraz do Kościoła i Zgromadzenia.
Powiedzmy Jej, że chcemy zdążać do nieba wraz z Nią, że z miłości do Boga i do Niej chcemy być tacy, jakimi chce nas mieć Jezus, że dla osiągnięcia oczekującego nas wielkiego szczęścia chcemy ponosić każdą ofiarę, radować się z każdego ucisku i pragnąć każdego krzyża, będąc ufni w pomoc Bożą i :podtrzymywani macierzyńską ręką Najświętszej Maryi.
Św. Franciszek z Asyżu mówił: „Niech będzie błogosławiony zakonnik, który zachowuje swoje święte reguły, one są księgą żywota, nadzieją wiecznego zbawienia, istotą ewangelii, prawdziwą drogą doskonałości, kluczem do nieba i dokumentem naszego przymierza z Bogiem”.
O tak, moi bracia zakonnicy, będziecie wszyscy w szczególny sposób i o tyle więcej błogosławieni, o ile bardziej będziecie zachowywać święte reguły. Ale nie chcę zakończyć, o drodzy i kochani, tak bardzo ukochani moi synowie w Jezusie Chrystusie, nim wam nie powiem, że jeżeli kochaliście mnie w przeszłości, chciałbym, abyście mnie kochali w Panu jeszcze bardziej w przyszłości dążąc do tego, aby w was i w każdym domu zabłysła doskonała obserwacja.
Wasz ojciec w Jezusie Chrystusie znajduje się daleko. Zróbcie mi tę wielką przyjemność i postarajcie się, żeby wszyscy wzrastali w duchu wiary, pobożności, pokory, miłości i w duchu przestrzegania konstytucji. Nie będę ukrywał, że przebywając z dala od was cierpię z tego powodu niemało. Nie zdołam też nigdy wyrazić, jak bardzo cierpiałem w tym ostatnim roku. Ale za wszystko Bogu dziękuję i błogosławię. Jestem bardzo zadowolony i szczęśliwy, że mogę znosić trochę udręczenia; proszę Pana, aby mi dodał jeszcze więcej cierpienia, ale aby równocześnie wspomagał mnie swoją świętą łaską.
Oby mi było dane przynajmniej w jakiś sposób zadośćuczynić za moje grzechy, oziębłość i niewdzięczność wobec Boga. Bóg powoli odrywa mnie od tej ziemi i ode mnie samego. Niczego więcej nie pragnę, jak ukochania Jezusa, Matki Najświętszej, świętego Kościoła, oraz jako ostatni z wszystkich pragnę służenia naszemu drogiemu Zgromadzeniu, dopóki mi starczy tchu.

Módlcie się za mnie; ja, o moi najdrożsi kapłani, modlę się za was ciągle. Chcę przyspieszyć mój powrót, lecz dotąd nic pewnego na ten temat nie mogę powiedzieć. Sądzę, że taka jest wola Boża, żebym tu pozostał jeszcze kilka miesięcy w celu umocnienia zaczętych dzieł. Wydaje mi się, że byłoby bardzo pożyteczne rozszerzenie naszego Zgromadzenia również na inne państwa Ameryki Płd.; rozumiecie mnie doskonale i chyba nie muszę wam tego objaśniać. Znalazłem tu pokrzepienie i pomoc. Rozumiecie, że pozostawienie teraz tu wszystkiego, wykonanego w połowie, byłoby niepoważne, i tak się nie robi. Myślę również, że gdy się już wyjedzie w moim wieku, trudno będzie powrócić w to samo miejsce. Wypada jednak, abym ze względu na dobrodziejów i znajomych we Włoszech dał jakąś nadzieję powrotu - jeśli nie bardzo bliskiego, to przynajmniej niedalekiego.
Z łaski Bożej macie u siebie ks. Sterpiego, dla którego wszyscy mamy pełne uszanowanie i w którym pokładamy naszą ufność. Starajcie się mu pomagać jak tylko można i słuchać go; bądźcie mu posłuszni i skupiajcie się wokół niego wszyscy, o moi kapłani. Módlcie się za niego tak, jak za mnie. Wspierajcie go we wszelki możliwy sposób. Wiem, że troszczy się bardzo o was i o dobro Zgromadzenia.
Jeśli z dopustu Bożego przyjdą na Zgromadzenie próby i dni cierpienia, to wtedy tym bardziej skupcie się wokół ks. Sterpiego i najstarszych kapłanów, tak byście stanowili jedno serce i jedną duszę, jak to czytamy u św. Łukasza o pierwszych chrześcijanach (por. Dz 4, 32). W każdym bądź razie wszystko, co zadecyduje o nas święty Kościół, przyjmijcie obecnie i zawsze przyjmujcie tak, jak przystało na jego najpokorniejszych i najbardziej posłusznych synów, i módlcie się! Pamiętajmy, że Chrystusa kocha się i Jemu się służy na krzyżu, gdy się jest samemu ukrzyżowanym; podobnie rzecz się ma ze świętym Kościołem.
Kościół z Jezusem i Matką Najświętszą niech będzie naszą największą i najwyższą miłością.
W czasie tych rekolekcji, o moi kapłani, bracia i synowie, przed ołtarzem i na ołtarzu uczyńcie sobie mocne i jak najskuteczniejsze postanowienia dotyczące tych spraw, o których wam pisałem. Bądźcie niezachwiani w powołaniu i we wszystkich świętych postanowieniach - aż do śmierci.
Zakończę słowami, które ks. Bosko skierował w swym testamencie do salezjanów: „Czuwajcie i módlcie się. Postępujcie tak, aby ani miłość światowa, ani uczucie do krewnych, ani pragnienie wygodniejszego życia nie doprowadziły was do sprofanowania świętych ślubów zakonnych, a tym samym do przekroczenia profesji zakonnej, przez którą poświęciliśmy się Panu Bogu. Niech nikt nie odbiera Bogu tego, co Mu ofiarował”. Powtórzę wam jeszcze to wraz z nim, moim spowiednikiem i kierownikiem: „Jeśli kochaliście mnie w przeszłości, nadal kochajcie mnie «w Panu - in Domino» w przyszłości przez dokładne zachowywanie naszych konstytucji”.
A teraz żegnajcie mi, moi drodzy synowie. Ponieważ sam nie mogę jeszcze przybyć do was na uroczystość Matki Bożej od Straży, posyłam wam ks. Jana Penca, przełożonego generalnego Zgromadzenia św. Pawła (Dzieło ks. kard. Ferrariego). Przybędzie on do Neapolu 20 sierpnia na pokładzie „Neptunia”, a 29 będzie wraz z wami w Tortonie na uroczystościach. Jest to mój drogi i święty przyjaciel. Przywiezie wam mój list, napisany w wielkim pośpiechu tuż przed jego odjazdem. Doręczyłem mu go na pokładzie, gdy przyszedłem pożegnać się z nim. Uścisnąłem go „w świętym pocałunku - in osculo sancto” prosząc, żeby z kolei uścisnął ks. Sterpiego, a w nim i was wszystkich. Odprawię tutaj nowennę do Matki Bożej od Straży i będę z wami całym serce i całą duszą. A teraz módlmy się i, począwszy od tych rekolekcji, kroczmy wciąż naprzód dobrze czyniąc.
„Łaska i błogosławieństwo Pana naszego Jezusa Chrystusa niech będzie zawsze z nami - Gratia et benedictio Domini nostri Jesu Christi sunt semper nobiscum”.

ks. Jan Alojzy Orione
ze Zgromadzenia „Synów Boskiej Opatrzności”

(1) W sposób właściwy skorzystać z rekolekcji i nabrać duchowych sił - na co wskazuje dalszy kontekst.