Rzym, 20 II 1923

Do ks. Adaglia w Ziemi św.

Dusz, dusz!

Drogi Księże Adaglio,

Pokój Pana niech będzie z wami wszystkimi!
Byłem w prowincji Marche, skąd przybyłem tutaj (do Rzymu) o 1 godzinie nocą. Przyspieszyłem mój powrót, ponieważ 17 bm. był tu czcigodny ks. Saccetti, zarządca kolonii rolniczej w Beitgemal; przybyłem, by go posłuchać i podziękować mu za to wszystko, co robi dla nas i ponieważ - jak mi to powiedział - opuszcza jutro Rzym i udaje się do Niemiec. Jestem bardzo zadowolony, że mogłem z nim porozmawiać dłużej, i jeżeli tylko będę znał dokładną godzinę jego jutrzejszego wyjazdu, pójdę, żeby go pożegnać na stacji. On mi przekazał bardzo pocieszające wiadomości o waszym zdrowiu, ale też opowiadał dużo o waszej nieznośnej sytuacji, która będzie taka tak długo, jak długo się nie zmieni.
(...) Ale cierpliwości, zawsze! Pan okaże się nam Ojcem, Pan, który nie postępuje z ludzką roztropnością lub przebiegłością, ale ze sprawiedliwością, miłością i miłosierdziem! Oddałem was i oddaję w ręce Matki Najświętszej, która jest Matką Boskiej Opatrzności.
O drodzy moi synowie, radujmy się z tego, że cierpimy choć trochę dla miłości naszego Pana Jezusa Chrystusa; szczególnie wy w pokucie za nasze grzechy wychowujcie się do znoszenia cierpień z Jezusem ukrzyżowanym - wy, którzy macie ten przywilej, iż znajdujecie się w miejscowości, gdzie nasz Pan w bólu, w upokorzeniu na krzyżu dokonał naszego odkupienia.
Za łaską Bożą przybyliśmy „w Panu - in Domino” do Palestyny i pozostaniemy z Panem na zawsze! Jeżeli będziemy musieli odejść, odejdziemy „w Panu - in Domino” w cichości, z wybaczeniem, owszem prosząc o wybaczenie i korząc się z miłości Boga błogosławionego.
Nie zrobimy nigdy za dużo dla miłości Bożej. Jeżeli kochamy rzeczywiście Kościół, to módlmy się w specjalny sposób za biskupów, których aby Bóg wspomagał i zachował w swoim Sercu, a w nas uderzał, oby darzył przebaczeniem, i pokrzepiał ojców naszej wiary i naszych dusz.
Konstantyn Wielki - choć jeszcze nie ochrzczony, ponieważ według jego biografa historyka Euzebiusza otrzymał chrzest tuż przed śmiercią - zwykł był mówić, że gdyby widział, jak biskup dopuszcza się grzechu nieczystego (cudzołóstwa, powiadał), okryłby go swoim płaszczem.
Nauczmy się i my zakonnicy od poganina, w jaki sposób należy żywić współczucie, kochać i czcić biskupów.
Mówię to dla własnego zawstydzenia, a przez to dla skorygowania wyrażeń zbyt żywych, które przedostały się do niektórych moich poprzednich listów; wiem, że wymknęły mi się na skutek mojego ducha pychy...
Polecam ci cierpliwość i jeszcze raz cierpliwość oraz matczyną tolerancję i wielką wspaniałomyślność serca. Nagnij się do twoich braci, jak matka w stosunku do swoich dzieci; ośmielam się powiedzieć: w odniesieniu do nich nie należy filozofować głową, ale sercem.
Podobnie w dziedzinie wyżywienia i odzieży postaraj się, żeby mieli to, co jest konieczne, a nawet jakiś drobiazg więcej.
Zauważ dobrze, że nasz Pan rozmnożył nie tylko chleb, ale także ryby, by zaspokoić głód owych rzesz ludzkich. Przez się wystarczał sam chleb, ale nie: Jezus chciał w swojej boskiej miłości rozmnożyć także ryby.
Postępujmy tak, jak postępował Jezus, ale również czyńmy tak dlatego, żeby oni znaleźli przedmiot i sposób umartwienia. Nie tolerujmy nadużywania pokarmów i napojów, ale też nie bądźmy skąpi i nie uchodźmy za skąpców.
W niektórych domach wielką przykrość sprawiają mi skargi i szemrania na przełożonych, ponieważ członkom Zgromadzenia nie dostarcza się według możliwości tego, co jest konieczne albo tego, co jest stosowne mimo istniejącego ubóstwa, lub też każe się czekać i czekać, i nigdy na czas nie zaopatruje; w takiej sytuacji irytują się ludzie i wyobcowują ze Zgromadzenia.
Jezus nie przyszedł z surowością ani ze skąpstwem, lecz ze słodyczą, z miłością, ze wspaniałomyślnością; w Ewangelii - wszystko głosi ubóstwo, ale także wspaniałomyślność; zbiera się kilka koszy pozostałości z rozmnożonego chleba, chociaż nie zebrano z rozmnożonej ryby, ale też nie ma w Ewangelii złego słowa pod adresem tego ludu, że zostawił resztki chleba, a nie ryby.
Proszę cię usilnie, mój drogi synu, rób tak. Czytaj, rozważaj często to, co jest napisane w I ks. rozdz. 16 (1) książki „O naśladowaniu Chrystusa”:
„Czego człowiek w sobie lub w innych poprawić nie może, powinien to cierpliwie znosić, aż Bóg inaczej zrządzi.
Myśl, że tak może lepiej dla wypróbowania ciebie i twej cierpliwości, bez której niewiele będą ważyć nasze zasługi.
Wśród takich jednak przeszkód powinieneś kornie błagać Boga, żebyś je mógł pogodnie znosić.
Jeżeli kto raz alba dwa upomniany nie usłucha, nie spieraj się z nim, ale wszystko porucz Bogu, aby się spełniała Jego wola i chwała rosła we wszystkich sługach Jego...
Staraj się być cierpliwy w znoszeniu błędów i jakichkolwiek słabości cudzych, bo i ty ich masz wiele, a drudzy muszą je znosić. 
Jeżeli sam nie możesz się stać takim, jakim chcesz być, jakże zdołasz drugiego przerobić według swego upodobania?
Radzibyśmy mieć innych doskonałymi, a tymczasem własnych błędów nie poprawiamy.
Gdyby wszyscy byli doskonali, cóż wówczas mielibyśmy do zniesienia od innych dla Boga?
Teraz zaś Bóg taki porządek ustanowił, żebyśmy się nauczyli jeden drugiego ciężary nosić, bo nie ma nikogo bez błędu, nikogo bez brzemienia, nikt sam sobie nie wystarczy, nikt dla siebie nie będzie dość mądry: a więc trzeba się wzajemnie znosić, wzajem pocieszać, obopólnie wspomagać, pouczać i napominać.
Albowiem przygodne sposobności nie czynią człowieka ułomnym, lecz okazują, jakim jest”.
Lecz jeżeli będziesz miał tekst łaciński, zrozumiesz lepiej i zasmakujesz bardziej w tych najwyższych duchowych pouczeniach o znoszeniu błędów bliźniego. „Cierpliwy - mówi Pismo św. - jest lepszy niż mocny” (por. Prz 16, 32).
Należy się starać, drogi księże Adaglio, o ile tylko możemy, znosić wady naszych bliźnich, i uważam, że na tym zasadza się w większości miłość bliźniego. A kto jest bardziej nam bliski od naszych współbraci, z którymi żyjemy - żyjemy razem, wspólnie? „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego - Diliges proximum tuum sicut te ipsum“ (por. Mt 19, 19).
To prawo jest największym prawem miłości Jezusa Chrystusa, ale jakżeż rzadko traktujemy bliźniego jak siebie samych! To mówię dla mojego zawstydzenia i twojego upomnienia.
A zatem pokrzepiajmy, kochajmy i pocieszajmy się wzajemnie, o drogi księże Adaglio: „Znosząc się wzajemnie - Supportantes invicem” (św. Paweł do Kolosan), „Pocieszajcie się wzajem - Consolamini invicem” (do Tesaloniczan), „Jeden drugiego ciężary noście - Alter alterius onera portate” (do Galatów).
Dlatego zawsze - i będzie to zadanie wszystkich dni i wszystkich momentów - prośmy pokornie naszego Pana, żeby nas obdarzył cierpliwością, tolerancją i miłością - miłością bardziej cierpliwą niż gorliwą. Cierpliwością zwycięża się wszystko, wszystko! Pierwszy wiersz, rozdziału: „O życiu zakonnym” będący tytułem 17 rozdz. I ks. „O naśladowaniu Chrystusa”, od razu nam mówi: „żebyś się nauczył samego siebie przełamywać - ut discas te ipsum frangere”.
Ale kończę. Kończę ściskając w duchu braterskiej i ojcowskiej miłości ciebie i innych dwóch naszych drogich współbraci. Duch Pana niech zawsze będzie z wami, moi drodzy - tym bardziej drodzy, im więcej was poznaję „w dolegliwościach dla Chrystusa - in angustiis pro Christo”! (por. 2 Kor 12, 10).
Ale „O, jak liczne i ciężkie dolegliwości znosili apostołowie, męczennicy, wyznawcy, dziewice i ci wszyscy, co chcieli iść śladami Chrystusa! O, jak surowe życie i w całkowitym wyzuciu wiedli święci ojcowie na pustyni! Za dnia pracowali, po nocach długiej oddawali się modlitwie, chociaż przy pracy myślnie modlić się wcale nie przestawali. Każdą chwilę czasu pożytecznie wyzyskiwali. Każda godzina poświęcona obcowaniu z Bogiem zdawała im się krótka. Ubogimi przeto byli, gdy chodzi o rzeczy ziemskie, a bardzo bogatymi w łaski i cnoty. Na zewnątrz cierpieli niedostatek, wewnętrznie spływali w łaskę i pociechę Bożą.
Trwali w prawdziwej pokorze, żyli w prostym posłuszeństwie, chodzili w miłości i cierpliwości i dlatego co dzień w duchu postępowali i zyskiwali wiele łask u Boga. Dani są na wzór wszystkim zakonnikom i więcej powinni nas zachęcać do gorliwego postępu, niźli mnóstwo oziębłych do rozprzężenia” (por. „O naśladowaniu Chrystusa” I ks., rozdz. 18).
O, moi drodzy synowie, uczmy się od tych sług Pana. Błogosławię ci, drogi mój księże Adaglio, a wraz z tobą innym, i czekam. Kochajmy i służmy naprawdę Jezusowi ukrzyżowanemu i Matce Najświętszej, Kościołowi i duszom!
Twój

ks. Orione
ze Zgromadzenia „Boskiej Opatrzności”

(1) W tekście włoskim listu są podane przed wierszami cyfry: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 12, 13, 14, które nie odpowiadają podziałowi na wiersze polskiego tłumaczenia książki „O naśladowaniu Chrystusa”, dlatego też te cyfry zostały pominięte przy tłumaczeniu listów ks. Orionego.